ADHD w szkole: popularne dostosowania nie poprawiły wyników w badaniu

Dodatkowy czas na pracę, częste przerwy i cicha ławka to jedne z najczęstszych form wsparcia uczniów z ADHD. Według nowego badania Florida International University, opublikowanego w „JAMA Pediatrics”, same te rozwiązania nie poprawiły istotnie ani zachowania dzieci, ani ich wyników w nauce. Lepiej wypadły metody behawioralne i leki stymulujące.

Co dokładnie sprawdzono

Zespół z Center for Children and Families na FIU przetestował cztery często stosowane dostosowania: wydłużony czas, częste przerwy, pracę na stojąco przy biurku oraz naukę w otoczeniu o ograniczonej liczbie bodźców. Było to badanie z randomizacją, przeprowadzone w ramach Summer Treatment Program, czyli letniego programu ze zorganizowanymi zajęciami szkolnymi i rekreacyjnymi dla dzieci z ADHD.

Wzięło w nim udział 255 uczniów od zerówki do szóstej klasy, którzy dołączali do badania w latach 2022–2025. Ukończyło je 235 dzieci. Badacze oceniali zachowanie w klasie, produktywność w pracy nad zadaniami i wyniki quizów w różnych warunkach.

Żadne z czterech dostosowań nie poprawiło istotnie zachowania ani wyników quizów, także gdy łączono je z terapią behawioralną lub lekami. Niektóre wiązały się nawet z mniejszą produktywnością.

Co zadziałało lepiej

• Interwencje behawioralne zmniejszyły liczbę naruszeń zasad w klasie o 37% w porównaniu ze zwykłą klasą.
• Leki stymulujące ograniczyły naruszenia zasad o 61% i zwiększyły tempo poprawnie wykonywanych zadań o 22% w porównaniu z placebo.

Autorzy zalecają większy nacisk na strategie o udowodnionej skuteczności: codzienne karty zachowania, jasne oczekiwania, regularną informację zwrotną oraz pochwały i nagrody za osiąganie indywidualnych celów. Główny autor badania, Gregory Fabiano, ocenia, że dostosowania nie budują umiejętności i nie wpływają na motywację. Zastrzega jednak, że bywają pomocne w niektórych sytuacjach, bo – jak powiedział – podejście „jedno rozwiązanie dla wszystkich” w ADHD nie wydaje się skuteczne.

Badanie nawiązuje do wieloletnich prac zmarłego Williama E. Pelhama Jr., założyciela centrum, który pomagał je zaprojektować. Jego wcześniejsze badania pokazały, że leki stymulujące poprawiają produktywność w klasie, ale nie przekładają się istotnie na samo uczenie się.

Ograniczenia i znaczenie dla Polski

Badanie przeprowadzono w ustrukturyzowanych klasach letniego programu, a nie w zwykłych szkołach. Autorzy podkreślają więc, że potrzebne są kolejne badania, które sprawdzą, czy wyniki utrzymają się w codziennych warunkach. Wnioski dotyczą też amerykańskiego systemu, w którym wsparcie opisuje się w indywidualnych programach edukacyjno-terapeutycznych (IEP) oraz planach z tzw. Section 504.

W Polsce uczniowie z ADHD również korzystają zwykle z dostosowań, na przykład z dłuższego czasu pracy czy spokojniejszego miejsca w klasie, najczęściej na podstawie opinii poradni psychologiczno-pedagogicznej. Badanie z Florydy nie jest bezpośrednią oceną polskich rozwiązań i nie oznacza, że rodzice czy nauczyciele powinni z nich rezygnować na własną rękę.

Jest to jednak sygnał, że samo dostosowanie warunków może nie wystarczać. Rodzice mogą z nauczycielami i specjalistami porozmawiać o tym, czy w planie wsparcia dziecka są też jasne zasady, bieżąca informacja zwrotna i system nagradzania postępów. Decyzje o leczeniu, w tym o lekach, należy zawsze podejmować z lekarzem prowadzącym.

Źródło: PR Newswire – „Common ADHD classroom accommodations don’t improve student performance, FIU study finds”